به گزارش پیام آوران معدن و فولاد: بدون تردید تولید در هر صنعتی در گروه تجارت است. این نیاز در بخش معدن و صنایع معدنی به خصوص در بخش صادرات به چشم میآید. چراکه میزان تولید در این بخش عموما بیش از نیاز بازار داخلی است. درواقع بخش بزرگی از صنایع معدنی کشور با هدف حضور در بازار جهانی توسعه یافتهاند. با وجود این اعمال محدودیت جدی در تجارت در بنادر جنوبی کشور، عملا مسیر تجارت در همه حوزهها ازجمله معدن و صنایع معدنی را تیره و تار کرده است. در چنین فضایی از سیاستگذاران انتظار میرود رفع محاصره تنگه هرمز را در اولویت قرار دهند.
روند تجارت کشور طی سالهای گذشته از الگوی منظمی پیروی کرده است. در این الگو بنادر جنوبی کشور سهم جدی و غیر قابل جایگزینی را در تجارت خارجی ایران بر عهده دارند. در همین حال عمده تمرکز تجاری ایران با چند کشور خاص است. این تمرکزگرایی و همچنین بیتوجهی به ظرفیت سایر بخشهای تجاری، عملا کشور را با چالش جدی مواجه کرده است. براساس آمار منتشر شده از گمرکات جمهوری اسلامی ایران از آمار تجارت در 10 ماه منتهی به پایان دی ماه 1404، خلیج فارس، دریای عمان و چابهار سهم جدی و غیر قابل جایگزینی را در تجارت خارجی کشور بر عهده دارند.
تجارت به تفکیک گمرکات
بررسی روند تجارت کشور در 10 ماه نخست سال 1404 که مشابه آن در سالهای گذشته نیز تکرار شده است، حکایت از آن دارد که منطقه ویژه شهید رجایی با تجارت 21.2 میلیارد دلاری سهم 22.5 درصدی از مجموع واردات و صادرات کشور را در 10 ماه منتهی به پایان دی ماه 1404، در اختیار داشته است. منطقه ویژه انرژی پارس نیز سهم 8.7 میلیارد دلاری معادل 8.9 درصد کل ارزش تجاری کشور را بر عهده گرفته است.
نقش منطقه ویژه بندر امام خمینی نیز در تجارت خارجی کشور برابر 8.4 میلیارد دلار معادل 8.9 درصد از کل تجارت خارجی کشور در این بازه زمانی بوده است. در ادامه فرودگاه امام و شهر فرودگاهی امام نیز به ترتیب سهم 4.6 درصدی و 3.7 درصدی را در اختیار داشته اند. بنابراین در شرایط تنش جنگی و بسته بودن پروازها، در کنار اعمال محاصره دریایی، مسیر تجارت کشور عملا مختل خواهد شد.
مجموع ارزش صادرات و واردات کشور را در 10 ماه منتهی به پایان دی ماه 1404 برابر 94 میلیارد دلار بوده است. سهم خلیج فارس و دریای عمان و چابهار از این تجارت برابر 52.1 درصد معادل 49 میلیارد دلار است. سهم واردات کشور از خلیج فارس و دریای عمان و چابهار برابر 53.1 درصد و معادل 26میلیارد دلار و سهم صادرات کشور از خلیج فارس و دریای عمان و چابهار برابر 51.1درصد و معادل 23 میلیارد دلار است.
مجموع تجارت خارجی کشور در دوره موردبررسی از منظر وزنی برابر 163.2میلیون تن است. در این میان سهم خلیج فارس و دریای عمان و چابهار از تجارت خارجی برابر 65.7 درصد معادل 107.2 میلیون تن است. سهم جنوب از واردات برابر 75.9 درصد و برابر 25.2 میلیون تن است. سهم جنوب از صادرات نیز برابر 63.1 درصد معادل 82میلیون تن است.
مبادی اصلی وارداتی و صادراتی کدامند؟
مبادی اصلی واردات کشور از منظر وزن تجارت در 10 ماه نخست سال گذشته عبارتند از: منطقه ویژه بندر امام خمینی با سهم 15.7 میلیون تن. منطقه ویژه شهید رجایی با سهم 6.6 میلیون تن. منطقه ویژه امیر آباد با سهم 2.2 میلیون تن و منطقه آزاد چابهار با سهم 8.1 میلیون تن.
گمرکات اصلی صادراتی کشور از منظر وزن تجارت نیز در 10 ماه مورد بررسی عبارتند از: منطقه ویژه شهید رجایی با سهم 29.6 میلیون تن؛ منطقه ویژه انرژی پارس با سهم 22.2 میلیون تن؛ منطقه ویژه بندر امام خمینی با سهم 7.5 میلیون تن؛ مرز بازرگان با سهم 7.5 میلیون تن؛ مرز خسروی با سهم 6.8 میلیون تن و .... . بنابراین باید اینطور ادعا کرد که مرزهای زمینی همچون بازرگان و خسروی نقشی قابل توجه در مسیرهای صادراتی کشور در اختیار دارند، هرچند همچنان بار اصلی جابجایی کالا بر عهده مسیرهای دریایی است.
مهمترین مبادی اصلی واردات به کشور از منظر ارزش دلاری در بازه زمانی موردبحث به ترتیب منطقه ویژه شهید رجایی با سهم 14.4 میلیارد دلار، منطقه ویژه بندر امام خمینی با سهم 6.6 میلیارد دلار، فرودگاه امام با سهم 4.1 میلیارد دلار ؛ شهر فرودگاهی امام با سهم 3.5 میلیارد دلار؛ گمرک تهران با 2.9 میلیارد دلار و .... هستند.
مهمترین مبادی اصلی صادرات به کشور از منظر ارزش دلاری در بازه زمانی موردبحث نیز عبارتند از: منطقه ویژه انرژی پارس با سهم 8.7 میلیارد دلار؛ منطقه ویژه شهید رجایی با سهم 6.7 میلیارد دلار؛ مرز بازرگان با سهم 2.4 میلیارد دلار؛ مرز خسروی با سهم 2 میلیارد دلار؛ منطقه ویژه پتروشیمی بندر امام با سهم 1.8 میلیارد دلار و منطقه ویژه بندر امام خمینی با سهم 1.7 میلیارد دلار.
آسیبشناسی تمرکز طرفهای تجاری
تمرکز کشور به طرفهای تجاری یکی از مشکلاتی است که اکنون آسیبپذیری کشور را در این بخش افزایش داده است. چین، امارات متحده عربی، ترکیه، عراق و هند بیش ترین تجارت با ایران را در دوره موردبحث به ثبت رساندهاند. 79 درصد از تجارت ایران با چین از خلیج فارس، دریای عمان و چابهار و 18 درصد آن از طریق هوایی است. 63 درصد تجارت ایران با امارات متحده عربی از مسیر خلیج فارس، دریای عمان و چابهار، و 28 درصد از طریق هوایی است. 26 درصد تجارت ایران با ترکیه از مسیر خلیج فارس، دریای عمان و چابهار، 35 درصد از مرز زمینی و و 33 درصد از طریق هوایی است. 78 درصد تجارت ایران با عراق از مسیر زمینی، و 14 درصد از طریق هوایی است. 84 درصد تجارت ایران با هند از مسیر خلیج فارس، دریای عمان و چابهار، و 11 درصد از مسیر هوایی است.
چنانچه مبادی اصلی تجاری به لحاظ وزنی به تفکیک طرفهای تجاری بررسی شود، همچنان مسیر خلیج فارس، دریای عمان و چابهار، بیش ترین نقش را در اختیار دارند. چنانچه در تجارت با چین و امارات متحده عربی به ترتیب سهم 98 و 87درصدی تجارت وزنی از محدوده خلیج فارس، دریای عمان و چابهار انجام میشود. اما در تجارت وزنی با عراق و ترکیه سهم مرز زمینی در دوره موردبحث به ترتیب برابر 78 و 48 درصد بوده است. دریای خزر تنها در تجارت میان ایران و فدراسیون روسیه سهم قابل توجهی را در اختیار دارد.
تجارت کالایی در محاصره
همچنان بیشترین کالاها ازجمله گاز طبیعی، ماشینهای نورد گرم، تلفنهای هوشمند، شمش از آهن و فولاد، ذرت دامی، پلی اتیلن، متانول، طلا و ..... همگی با اتکای اصلی به خلیج فارس، دریای عمان و چابهار تجارت میشوند. گویی نقش مرزهای زمینی در تجارت محصولاتی همچون گوجهفرنگی، هندوانه و .... پررنگ است. توجه به این نکته ضروری بهنظر میرسد که محصولات معدنی و صنایع معدنی از حجم قابل توجهی برخوردار هستند. بنابراین تجارت این محصولات عمدتا از بنادر صرفه اقتصادی دارد. طبعا با اعمال محدودیت کشور در دسترسی به بنادر جنوبی، بخش بزرگی از تولید در این صنعت تحت تاثیر منفی قرار خواهد گرفت.
